تاریخچه تحول قطارها

قطار، از بدو ورود به عرصه  صنعت حمل‌ونقل جهانی، نقش مهم و تأثیر گزاری در زندگی انسان‌ها ایفا کرده‌  است. اما کم‌تر کسی درباره  اولین قطار جهان و سیر تحول این وسیله تا رسیدن  به شکل کنونی  اطلاع دارد.

در ادامه به بررسی تاریخچه  قطارها و چگونگی ورودشان به کشور عزیزمان، ایران، می‌پردازیم.

در این مقاله مروری خواهیم داشت بر:

  • تعریف قطار
  • تاریخچه‌ قطار در جهان
  • تاریخچه قطار در ایران
  • تاریخچه راه آهن در ایران
  • راه آهن سراسری در ایران

 تعریف قطار

قطار، یکی از مطرح‌ترین و مهم‌ترین وسایل حمل و نقل جهان است، که به منظور حمل و جا به جایی بار و مسافر استفاده می‌شود.

هر قطار شامل واگن‌هایی است که توسط یک لوکوموتیو، روی ریل‌های راه آهن حرکت می‌کنند. قطارها، با توجه به کارکردی که دارند به دو دسته مسافربری و  باربری تقسیم می‌شوند؛ که امروزه نوع سومی با عنوان قطارهای گردشگری، به‌ منظور جذب گردشگر و به دلایل فرهنگی و اقتصادی،  به ناوگان حمل‌ونقل ریلی جهان اضافه ‌شده‌اند.

تاریخچه قطار در جهان

جالب است بدانید، در سال ۱۵۰۰ میلادی اولین قطارهای جهان، از واگن‌هایی تشکیل می‌شدند که با اسب‌های پر قدرت بر روی ریل‌های چوبی کشیده می‌شدند. ریچارد تروینیک، مهندس و مخترع بریتانیایی، اولین کسی بود که برای اولین بار در سال ۱۸۰۴ در ولز جنوبی انگلستان، یک لوکوموتیو را با نیروی بخار روی ریل‌های فولادی به حرکت درآورد. ریچارد، در ابتدا تنها برای جابه‌جایی بار از این قطار استفاده می‌کرد، اما بعد از مدتی این قطار، برای حمل مسافران نیز مورد استفاده قرار گرفت.

تاریخچه قطار در جهان

بااین‌حال پس از شکستن یکی از چرخ‌های این قطار، دیگر اقدام به تعمیر آن نشد. پس از ریچارد تروینیک، جورج استفنسون،  مهندس مکانیک انگلیسی و مخترع خط آهن، اولین کسی بود که از قطار، به‌عنوان یک وسیله حمل و نقل عمومی استفاده کرد. او ابتدا یک کارگر ساده بود که برای سهولت در حمل زغال‌سنگ‌ها و انتقال آن‌ها از معدن به کارخانه‌ها، به فکر ساخت لوکوموتیو افتاد.

جورج استفنسون، برای نخستین بار در سال ۱۸۱۴ قطاری را با موتور بخار روی ریل های فولادی به حرکت درآورد.

گفته می‌شود پیش از جورج استفنسون  یک مرد اسکاتلندی به نام ریشار کرووی اقدام به ساخت قطار کرد، اما به دلیل حمایت نشدن، آن را به پایان نرساند. در هر حال جورج استنفنسون به کمک دانش خود و آنچه از پیش می‌دانست؛ اولین قطار جهان که مجهز به موتور بخار بود را در سال ۱۸۱۴ راه اندازی کرد. او هم‌چنین اولین مسیر منظم قطار را در سال ۱۸۲۵ در بین استاکتون و دارلینگتون افتتاح کرد.

 با گذشت زمان تغییرات بسیاری در ساخت موتور قطارها، سیستم ریلی و خطوط راه آهن و حتی شکل ظاهری آن‌ها ایجاد شد، که این تغییرات تا امروز نیز ادامه داشته‌ و با پیشرفت علم به‌روزرسانی خواهند شد.

تاریخچه قطار در جهان-۲

  تاریخچه قطار در ایران

استفاده از قطار در ایران نسبت به کشورهای دیگر سال‌های بیشتری به طول انجامید، علت آن رقابت بر سر  اهداف سیاسی و اقتصادی کشورهایی بود که در دربار ایران نفوذ و قدرت داشتند. تصمیمات بسیاری مبنی بر احداث راه آهن در ایران،  توسط افرادی از کشورهای مختلف مطرح شد، اما هیچ یک به مرحله اجرا در نیامدند.

حال ممکن است این سؤال در ذهن شما ایجاد شود که:  اولین قطار ایران در کدام شهر بود؟ باید بگوییم، پس از کشمکش‌های فراوان، بلژیک امتیاز احداث راه‌آهن حضرت عبدالعظیم را در سال ۱۸۸۸ از فردی به نام مسیو پواتال خریداری کرده و به اجرا درآورد. به این ترتیب اولین قطار ایران در شهرری به حرکت درآمد.

در آن زمان در ایران به‌جای قطار از واژه ماشین دودی استفاده می‌شد و دلیلش دودی بود که هنگام حرکت از دودکش قطار خارج می‌شد. این ماشین دودی در دو ایستگاه، یعنی پارک کوثر و دیگری مقصد اصلی، یعنی شاه عبدالعظیم، توقف می‌کرد. مردم به‌جای ایستگاه از واژه گار استفاده می‌کردند که در فرانسوی به معنی ایستگاه است. رفته‌رفته به دلیل عدم رونق و سوددهی؛ این ماشین‌دودی از کار افتاد.

تاریخچه قطار در ایران

تاریخچه  راه آهن در ایران

   پیش از این به این نکته اشاره شد که با وجود امکان تأسیس راه آهن در ایران؛ این پروژه به دلایل سیاسی به تعویق افتاد. کشورهای اروپایی، انگلیس و شوروی بر سر گرفتن امتیاز احداث راه آهن در ایران با یکدیگر رقابت داشتند. ابتدا انگلیسی‌ها در سال ۱۸۳۱ احداث خط راه آهنی از عثمانی تا خلیج فارس را مطرح کردند که با شکست مواجه شد. پس‌ازآن آلمان‌ها به فکر احداث خطی از آنکارا تا خلیج‌فارس افتادند که این پروژه هم به بهانه نزدیک شدن آلمان به ایران، مورد انتقاد و حسادت انگلیس و شوروی، که رقبای سرسخت آلمان بودند، قرار گرفته و لغو شد.

 بین همین درگیری‌ها بود که ناصرالدین شاه قاجار، شاه وقت ایران، به آلمان پیشنهاد داد احداث راه آهن را به دست بگیرد اما به دلیل دخالت دیگر کشورها این اقدام شاه نتیجه‌ای نداشت. ناصرالدین شاه هم چنین در سال ۱۸۹۰ قراردادی مبنی بر عدم ساخت راه آهن تا ۱۰ سال با روسیه تزاری امضا کرد و بعد در ازای گرفتن وام این قرارداد را تمدید کرد. در آخر شخصی فرانسوی به نام موسیو بواتال صاحب امتیاز احداث راه آهن ایران شد و آن را به یک شرکت بلژیکی فروخت. پس از احداث خط حضرت عبدالعظیم، خطوط دیگری نیز با اهداف مختلف در ایران ساخته شدند که از مهم‌ترین آن‌ها؛ احداث خط بوشهر-برازجان و تبریز-جلفا بودند.

پس از درگیری و رقابت شدید قدرت‌های مختلف برای دستیابی به امتیاز احداث راه‌آهن ایران، اولین قطار ایران توسط یک کمپانی بلژیکی ساخته شد.

 

 راه‌آهن سراسری در ایران

سرانجام در سال ۱۳۰۶ در زمان حکومت رضا شاه پهلوی، راه آهن سراسری در ایران افتتاح شد. لایحه احداث راه آهن سراسری یک سال پیش از ساخته شدن آن در مجلس شورای ملی به تصویب رسیده بود. این خط که توسط آلمانی ها و به کمک یک کمپانی آمریکایی ساخته شد؛ از شمال تا جنوب امتداد داشت و بندر شاهپور، امام خمینی کنونی، را به بندر شاه، بندر ترکمن فعلی، وصل می‌کرد. شایان ذکر است که هزینه این پروژه از چای، قند و شکر ملت ایران تهیه می‌شد. پس از مدت‌ها انتظار؛  ایستگاه سمیه که شمال و جنوب را به هم می‌رساند در سال ۱۳۱۷ افتتاح شد.

پس از احداث راه آهن سراسری ساخت دیگر خطوط هم در دستور کار قرار گرفت و این سیستم گسترش یافت.
سیر شکل‌گیری و تکامل قطارها سال‌ها به طول انجامید، و آنچه امروز می‌بینیم در واقع حاصل تمامی تفکرات و سازه‌هایی است که روز به‌روز پیشرفت می‌کنند.

راه‌آهن سراسری در ایران

سرانجام در سال ۱۳۰۶ در زمان حکومت رضا شاه پهلوی، راه آهن سراسری در ایران افتتاح شد. لایحه احداث راه آهن سراسری یک سال پیش از ساخته شدن آن در مجلس شورای ملی به تصویب رسیده بود. این خط که توسط آلمانی ها و به کمک یک کمپانی آمریکایی ساخته شد؛ از شمال تا جنوب امتداد داشت و بندر شاهپور، امام خمینی کنونی، را به بندر شاه، ترکمن فعلی، وصل می‌کرد. شایان ذکر است که هزینه این پروژه از چای، قند و شکر ملت ایران تهیه می‌شد. پس از مدت‌ها انتظار؛  ایستگاه سمیه که شمال و جنوب را به هم می‌رساند در سال ۱۳۱۷ افتتاح شد.

پس از احداث راه آهن سراسری ساخت دیگر خطوط هم در دستور کار قرار گرفت و این سیستم گسترش یافت.
سیر شکل‌گیری و تکامل قطارها سال‌ها به طول انجامید، و آنچه امروز می‌بینیم در واقع حاصل تمامی تفکرات و سازه‌هایی است که روز به‌روز پیشرفت می‌کنند.

ورود قطارهای پنج ستاره فدک به ناوگان حمل و نقل ریلی

یکی از جذاب‌ترین تحولات رخ داده در ناوگان حمل و نقل ریلی کشور، ورود قطارهای پنج ستاره فدک به جرگه قطارهای مسافر بری ایران بوده است. این قطارها که هم اینک در مسیر تهران – مشهد و برعکس فعالیت می‌کنند، بدون شک با کیفیت‌ترین و لوکس‌ترین قطارهای ایرانی هستند.

فدک

کوپه‌های تمیز و شیک، وجود مهمانداران مسلط به زبان انگلیسی و عربی، پذیرایی اولیه از مسافران با نوشیدنی، راهنمایی تک تک مسافران به کوپه‌ها، سیستم کترینگ با سرآشپز مسلط اتریشی تنها بخشی از خدمات قطارهای پنج ستاره فدک است. امکاناتی که هرگز پیش از این در هیچ قطار ایرانی دیده نشده است، و به حق که شایسته مردم شریف ایران است.

این مطلب را از دست ندهید  فروش بلیط قطار رجا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *