تاریخچه پل خواجو اصفهان (شاهکار معماری صفویه)

پل خواجو

پل خواجو اصفهان یکی از مشهورترین آثار تاریخی شهر اصفهان می باشد. این پل در سال ۱۰۶۰ هجری قمری بر روی رودخانه پر آب شهر تاریخی اصفهان به نام زاینده رود احداث گردیده است. در زمان قدیم پل خواجو محل عبوری برای عابران و کالسکه بوده است.

با گذشت زمان و ورود خودروها پل خواجو همانند بقیه پل ها محل گذری برای اتومبیل ها نیز محسوب شد. اما با توجه به آسیب های احتمالی به این اثر ارزشمند تاریخی به علت تردد بیش از حد، راه برای عبور وسایل نقلیه بسته شد و اکنون تنها عابران پیاده می توانند بر روی آن عبور و مرور داشته باشند. پل خواجو دارای ارزش های گردشگری متنوعی می باشد و در راستای این امر برای بازدیدکنندگان تجربه ای تاریخی، تفریحی و … فراهم می کند.

 

تاریخچه پل خواجو اصفهان

پل خواجو از جمله زیباترین بناهای تاریخی ایران در دوره ی حکومت صفویان بر روی رودخانه زاینده رود اصفهان به دستور شاه عباس دوم ساخته شده است. نام های دیگر پل خواجو عبارتند از: پل شاه، بابارکن الدین، حسن آباد، شاهی و شیراز و  در بخش شرقی پل سی و سه پل  که از آثار تاریخی دیگر اصفهان می باشد،بنا شده است.

علت نامگذاری این پل واقع شدن در محله خواجو اصفهان می باشد. همچنین ناگفته نماند که خواجو تحریفی از لغت خواجه می باشد که به دلیل احترام به خواجه های دوران صفوی است. پل خواجو در انتهای خیابان کمال اسماعیل اصفهان بنا شده است.

پل خواجو در زمان شاه عباس اول دچار آسیب هایی شد و مخروبه گردید که در آن زمان با نام حسن بیگ شناخته می شد.

طبق تحقیقات به عمل آمده توسط تاریخ شناسان، هدفی که شاه عباس دوم از ساخت این پل در نظر داشته ایجاد اتصال میان محله خواجو با تخت فولاد و راه شیراز بوده است. منتها خانواده شاه و در ساختمانی در میان پل که اقامتگاه موقتی محسوب می شده است، لحظات بی نظیری را داشته اند.

در بخش شرقی و غربی میان پل یک بنا با تزئینات نقاشی می بینیم و این مکانی برای دیدن مسابقات شنا و قایق رانی بوده است که پادشاهان و درباریان در آنجا به نظاره می پرداختند.

پل خواجو اصفهان
پل خواجوی اصفهان

معماری پل خواجو اصفهان

سبک معماری، کاشی کاری و نقاشی پل خواجو در نوع خود شاهکاری جهانی است که چشم همه بینندگان را به خود جلب می نماید. عرض پل خواجو ۱۳۳ متر بوده و پهنایی برابر ۱۲ متر دارد. پل خواجو از یک طرف توسط پله هایی با رودخانه زاینده رود مجاور است. تعداد این پله ها ۱۱ عدد بوده و مردم با نشستن بر روی این پله ها فضای نشاط آوری برایشان فراهم می شود

. این پل دارای ۲۴ دهانه است و دارای دو مجسمه شیر سنگی در ضلع شرقی اش می باشد. طبق نظری از محققان این دو شیر ساخته شده در دوره حکومت صفویان به منزله نشانی از سپاهیان بختیاری اصفهان بوده است.

پل خواجو در قدیم یک سدبند نیز محسوب می شد. به گفته پروفسور اپهام پوپ یکی از بزرگترین ایرانشناسان آمریکائی که تحقیقات زیاد و ارزشمندی برای تاریخ و هنر ایران نموده است، “در ساخت پل خواجو به عقیده ی خارجیانی که از آن دیدن کرده اند؛ ضرب آهنگی از شرافت، عزت، شادترین ابزار و قوام و شاخصه هایی از سرگرمی و تفریح وجود دارد!”

پل خواجو را به نحوی معماری نموده اند که توانایی کنترل جریان آب را به خوبی داشته باشد به ویژه که این پل درگذشته نوعی سد بند هم بوده است. این کنترل آب به واسطه باز و بسته کردن دریچه ای که برای آن ساخته شده، اتفاق می افتاد. زمانی که دریچه های سد بسته می شد آب پشت سد بالاتر قرار می گرفت و در نتیجه این آب برای آبیاری باغها و کشتزارها قابل استفاده بود.

در پس زمینه پل خواجو همیشه روایتی بوده است و آن روایت بیان کننده آن است که میزان استحکام پایه های پل خواجو وابسته به میزان آبی است که به آنها می رسد و در نتیجه هرچه آب بیشتری به آن برسد پایه ها مستحکم تر خواهند بود.

پل خواجو در ۱۵ دی ماه ۱۳۱۰ هجری شمسی جزء آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 

شیرهای سنگی پل خواجو و سایر مکان ها

بنا به گفته های استاد جلال الدین همایی در کتاب دانشنامه تخت فولاد، شیرهای سنگی در اصفهان ۱۲ عدد هستند. این شیرها در مکان های زیر قرار گرفته اند:درب کوشک، آبخشان، درب امام، امامزاده احمد، گلستانه، امامزاده حمزه، خواجه علی شاه، امامزاده اسماعیل، طوقچی و تخت فولاد شیرهای سنگی که در پل خواجو بنا شده اند دارای معماری خاصی هستند و صیقل چشمان این شیرها به نحویست که نورهای پل و مهتاب را منعکس می کنند.

پل های اصفهان
پل های اصفهان

اسرار پل خواجو

باید عرض کنیم که پل خواجو شبیه به پل های دیگر نیست و گفته شده این پل اسراری در خود دارد. از جمله مواردی که توجه تاریخ شناسان و ایران شناسان را به خود جلب نموده می توان به شیرهای سنگی، شمع های قرار گرفته در پل خواجو، طرح عقابی با بالهای باز در پل خواجو، سنگ قبرهای شگفت انگیز پل خواجو و وجود آب در پایه های پل خواجو اشاره کرد.

اما شمع های پل خواجو چه هستند و چه رازی در خود نهفته دارند؟

اگر شما در طبقه پایین پل و در بخش انتهایی پل بایستید و با زاویه برابر با ۴۰ درجه که با افق دارید متوجه خواهید شد که از ترکیب دیواره های پیشین و پسین پل شکل شمعی ایجاد می شود. جالب است که در دوره ای که هیچ گونه نرم افزاری برای معماری وجود نداشته است معمار این پل چنین دید سه بعدی نسبت به طرح بنایش داشته و آن را به این چشم گیری و جذابیت ایجاد نموده است.

طبق مرمت هایی که در سال ۱۳۸۸ برای پل خواجو به انجام رسید، افراد متوجه سنگ قبرهایی با کنده کاری های زیبا شدند که برخی از آنها آسیب دیده بودند و برخی دیگر سالم بوده و به موزه تخت فولاد انتقال یافتند. جالب است که هنوز راز این سنگ قبرها کشف نشده است.

در پایان باید بگوییم پل خواجو ازجمله آثار بسیار دیدنی و شگفت انگیز ایران می باشد که نظاره و مشاهده معماری این بنا با تلفیقی از فضای تفریحی و نسیم دل انگیز ناشی از رودخانه زاینده رود فضایی بی نظیر را برای مخاطب ایجاد می کند و در پس آن تجربه ای دل انگیز برای شما باقی خواهد ماند.

پل خواجوی اصفهان
پل خواجوی اصفهان
[تعداد: 0    میانگین: 0/5]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *